Daalder (Phoenix reclinata) ‘De dadel die succesvol de oceaan overstak’

Daalder adult op plantage ReijnsdorpDaalder lokaties kuststreek in Suriname
Volksnaam: Daalder (Sr), Khedjoer (Hin)
Wetenschappelijke naam: Phoenix reclinata
Groeivorm: Palm
Herkomst: Afrika

In Suriname
Erfgoed type: Slaaf gemaakten tuin
Huidig gebruik: Geen
Historisch gebruik: Voedsel (vruchten)?
Overig: De palm vormt clusters.
Openstaande vragen:
-Hoe kwam daalder in Suriname aan, was het als proviand, als (gesmokkeld of per ongeluk?) zaad of als plant?
-Wanneer kwam daalder in Suriname aan?
-Waardoor groeit daalder niet meer veelvuldig langs de Suriname rivier?

-
Historische context in Suriname:
Bij het varen over de Commewijne rivier en sommige kreken doemen overal clusters van een verwilderd uitziende palm op. Deze dadelpalm noemt men in de Surinaamse kuststreek ‘daalder’, maar buiten Suriname kent men deze plant onder de naam Senegalese dadelpalm. De plant komt oorspronkelijk uit West-Afrika! Wat doet een Afrikaanse dadelpalm wijdverspreid in het Surinaamse kustgebied? De palm maakte waarschijnlijk in de vorm van dadels als voedsel voor slaaf gemaakten, die bekend waren met de palm, of in de vorm van een paar verstrooide pitten de oversteek naar Suriname.
Juvenielen en adulten van de palm zijn talrijk en de palm is wijdverspreid in het Surinaamse kustgebied. Een verklaring voor het succes van de palm ligt in de vergelijkbare natte en zilte omgeving waarin de palm voorkomt in Afrika.
De Zweedse botanicus Daniel Rolander, op ontdekkingstocht in Suriname van 1755-1756 en op ontdekkingstocht over de Commewijne rivier, noemt een dadelpalm in zijn dagboek. Waarschijnlijk gaat dat om Phoenix reclinata (hij was zich niet bewust van de Afrikaanse origine van de plant). Dit betekent dat deze plant al vroeg in Suriname terecht kwam. Meer dan 200 jaar na Rolander, wordt de palm genoemd in het door Ostendorf aangepaste standaardwerk van Stahel Nuttige planten en Siergewassen van Suriname , dit keer met aantekening van de Afrikaanse origine. Hierin staat beschreven dat de palm veelvuldig voorkomt langs de Suriname rivier. Momenteel, weer 50 jaar later, blijkt de palm nog steeds veel aanwezig, hoewel niet aan de Suriname rivier. Wellicht dat de afnemende brakke condities verder landinwaarts dit verklaren.
In Suriname kent men nauwelijks gebruiken van deze palm. Kinderen eten soms de vruchten (1-2cm). Op plantage Reijnsdorp vertelde men dat de vruchten een nacht in water laten liggen het rijpingsproces kan versnellen. Gezien de vele gebruiken van de palm in Afrika, blijkt veel kennis over deze soort verloren in Suriname.
Lokale bewoners wisten zelden over de Afrikaanse origine van de palm en de connectie met de slavernijgeschiedenis. De Marron in Nieuw Lombé kennen de plant niet en ter hoogte van Nieuw Lombé en plantage Berg en Dal lijkt de palm niet voor te komen.