Switi lemki (Triphasia trifolia) – ‘Hegplant: vroeger en nu?’


Volksnaam: Switi lemki (Sr) 'zoete lemmetje'
Wetenschappelijke naam: Triphasia trifolia
Groeivorm: Struik
Herkomst: Azië

In Suriname
Erfgoed type: Overgebleven structuur
Huidig gebruik: Hegplant, Cosmetica (nagellak van rijpe vruchten), Voedsel (aroma van rijpe vruchten)
Historisch gebruik: Hegplant?
Overig: Familie van de citrusvruchten, zoals sinaasappel en pompelmoes. Switi lemki vruchten max. 2cm groot
Openstaande vragen:
- Hoe is de Switi lemki in Suriname gekomen?
- Zijn de individuen te vinden op verlaten plantages oude historische individuen of heeft de soort - ondanks de herkomst van buiten Suriname - zich natuurlijk verjongt?

-
Historische context in Suriname:
Men gebruikt Switi lemki tegenwoordig voornamelijk als hegplant, bijvoorbeeld bij het presidentieel paleis in Paramaribo. Echter kan men de plant ook vinden op verlaten plantages bij de Warappakreek en het Matapica kanaal aan de kust. De bevolking van de omringende plantages wist te vertellen dat de plant veel voorkwam op oude dammen in het gebied en tussen cactushagen (zie: Zuilcactus - Cereus hexagonus), zoals op de verlate plantages Johanna Charlotte en Moed en Kommer. De lokale bevolking wist weinig over de herkomst van de plant en vermoedde een gebruik als hegplant in de plantageperiode. In de literatuur wordt nergens melding gemaakt van Switi lemki als plantage plant. De lokale bevolking ontdekte een relict van de plantage periode!
Na de Tweede Wereldoorlog gebruikten kinderen de rode vruchten van de plant om nagellak van te maken. Ook beschreef men een gebruik, o.a. bij koken, voor het aroma van de vruchten.

Busipepre (Capsicuum annuum var. glabriulusculum) ‘De peper van God’

Capsicuum annuum var. glabriulusculum




Volksnaam: Busipepre (Sr) 'bospeper', Lombo(k) riwit/kusti (Ja) 'peper van God'
Wetenschappelijke naam: Capsicuum annuum var. glabriulusculum
Groeivorm: Struik
Herkomst: Inheems

In Suriname
Erfgoed type: Inheemsen, Slaafgemaakten tuin?, Contractarbeider?
Huidig gebruik: Voedsel (vruchten als specerij)
Historisch gebruik: Waarschijnlijk voedsel (vruchten als specerij)
Overig: De vruchten (pepers) zijn slechts 10mm groot. Ze krijgen wanneer rijp een rode kleur. De pepers zijn zeer heet.
Openstaande vragen:
-Kwam de peper op plantage Bent's Hoop door natuurlijke verspreiding na het verlaten van de plantage, of is het een overblijfsel met menselijke origine?
-
Historische context in Suriname:
Op de verlaten plantage Bent’s Hoop stond in het bos deze inheemse peper met vruchten (de pepers), nog geen centimeter in doorsnede, maar zeer heet. De Javaanse gemeenschap op de nabijgelegen plantage Reijnsdorp wist van het bestaan van de peper, maar plantte andere pepersoorten en gebruikte deze bospeper verder niet. Zij kenden de plant als ‘peper van God’. Een oudere Javaanse dame legde uit: “Mijn vader en zijn dorpsgenoten namen de bospeper mee en probeerden hem op te kweken in het dorp. Maar deze peper kan niet groeien als hij door mensen geplant is, alleen wanneer God het wil zal hij groeien”. Dit verhaal is niet gek, wanneer men bedenkt dat de peper van nature in bosrijk gebied voorkomt en op een gecultiveerd stuk land wellicht niet goed groeit.
Mogelijkerwijs verzorgden inheemsen of slaaf gemaakten deze variëteit eerder op de plantage. De inheemsen verbouwden vele planten en verzorgden ook wilde planten, waaronder pepers (Capsicum spp.), maar over het gebruik van deze variëteit is weinig bekend. Wel is bekend dat overdracht van plantgebruik plaatsvond tussen inheemsen en de nieuwe inwoners.

Schroefpalm (Pandanus dubius) ‘Vezelplant zonder gebruiken?’

Pandanus dubius op plantage Berg en Dal

Volksnaam: Schroefpalm (Sr)
Wetenschappelijke naam: Pandanus dubius
Groeivorm: Schroefpalm
Herkomst: Azië

In Suriname
Erfgoed type: Contractarbeider gewas
Huidig gebruik: Sierplant(?)
Historisch gebruik: Onbekend
Overig: In Azië gebruikt men de plant voor vezels om manden e.d. mee te maken.
Openstaande vragen:
-Hoe kwam de schroefpalm in Suriname?
-Wanneer kwam de schroefpalm in Suriname?
-Zijn de schroefpalm in Ostendorf's 'Nuttige planten en Sierplanten van Suriname' en deze schroefpalm dezelfde soort?

-
Historische context in Suriname:
Schroefpalmen komen oorspronkelijk uit de tropische regio in Azië. In Azië gebruikt men de planten voor velerlei doeleinden, zoals gebruik van de vezels voor handwerken en bepaalde soorten voor voedsel gebruik (bijvoorbeeld pandan rijst - de soort Pandanus amaryllifolius).
Er is weinig bekend over de komst van schroefpalmen in Suriname. Ostendorf noemt in zijn standaardwerk 'Nuttige planten en Sierplanten van Suriname' de soort Pandanus tectorius. Deze bracht men rond 1910 vanuit Java mee naar Suriname. Wellicht dat meerdere soorten schroefpalmen in die tijd naar Suriname zijn gekomen, of dat de soort heel recent als sierplant is ingevoerd.